Çocukların her başarısında 'aferin' demek, onları ödüllendirme isteğiyle yapılan masum bir davranış gibi görünse de uzmanlara göre uzun vadede onay bağımlılığına yol açabiliyor. Peki, ebeveynler hangi hataları yapıyor ve çocuğun içsel motivasyonunu nasıl koruyabilir? İşte klinik psikolog Dr. Ayşe Yılmaz'ın önerileri.
Aşırı Övgü Neden Zararlı?
Çocuk gelişiminde övgünün yeri tartışılmaz. Ancak sürekli 'aferin' gibi genel ifadeler kullanmak, çocuğun başarısını dış onaya endekslemesine neden oluyor. Dr. Yılmaz, 'Çocuk 'aferin' almak için çaba gösterir hale geliyor. Bu da içsel motivasyonu öldürüyor' diyor. Yapılan araştırmalar, aşırı övgü alan çocukların zorluklarla karşılaştıklarında daha çabuk pes ettiğini gösteriyor.
Sağlıklı Övgü Nasıl Olmalı?
Uzman, övgünün davranışa odaklanması gerektiğini vurguluyor: 'Çocuğunuza 'çok zekisin' yerine 'bu problemi çözmek için çok uğraştın' deyin. Böylece sürece değer verdiğinizi hissettirirsiniz.' Ayrıca abartılı övgülerden kaçınılmalı, gerçekçi ve spesifik olunmalı. Örneğin, 'Resmin çok güzel' yerine 'Bu resimde kullandığın renkleri çok beğendim' ifadesi daha etkili.
Sık Yapılan Hatalar
- Her başarıyı abartarak övmek
- Çocuğu başkalarıyla kıyaslamak
- Övgüyü koşullu hale getirmek ('Eğer temizlersen aferin')
- Başarısızlık durumunda sessiz kalmak
Çözüm Önerileri
Dr. Yılmaz, ebeveynlere şu tavsiyelerde bulunuyor: 'Çocuğunuzun çabasını fark edin, sürece odaklanın. Hata yaptığında da destekleyici olun. 'Bir dahaki sefere nasıl daha iyi yapabiliriz?' sorusuyla öğrenmeyi teşvik edin.' Ayrıca övgü kadar eleştirinin de dengeli olması gerektiğini belirten uzman, çocuğun kendi değerini içsel olarak hissetmesinin önemini vurguluyor.
Sonuç olarak, ebeveynlerin bilinçli bir dil kullanması, çocukların sağlıklı bir özgüven geliştirmesine yardımcı oluyor. 'Aferin' bağımlısı yerine, içsel motivasyonu yüksek bireyler yetiştirmek mümkün.
