CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle işletilen tünel ve köprülerdeki araç geçiş ücretlerine çifte zam geldiğini duyurdu. Yavuzyılmaz, yaptığı yazılı açıklamada, hem gişe ücretlerine zam yapıldığını hem de tünel ve köprüleri işleten şirketlere ödenen garanti tutarlarında güncel kur ayarlaması yapıldığını belirtti. Bu durumun vatandaşın cebine doğrudan yansıdığını ifade eden Yavuzyılmaz, hükümeti kamu yararını gözetmemekle eleştirdi.
Çifte zam nasıl işliyor?
Yavuzyılmaz'ın verdiği bilgiye göre, YİD sözleşmeleri kapsamında işletilen Osmangazi Köprüsü, Yavuz Sultan Selim Köprüsü, İstanbul-İzmir Otoyolu, Ankara-Niğde Otoyolu gibi güzergâhlarda geçiş ücretleri belirli dönemlerde enflasyon ve kur farkına göre güncelleniyor. Ancak son düzenleme ile bu güncelleme iki aşamalı yapıldı: İlk olarak, araç başına geçiş ücretleri doğrudan artırıldı. İkinci olarak, sözleşmede yer alan garanti geçiş sayılarına bağlı olarak devletin şirketlere ödediği garanti tutarları, döviz kurlarındaki artış nedeniyle yeniden hesaplandı. Yavuzyılmaz, "Yani vatandaş köprüden geçerken daha fazla ödüyor, geçmezse de devlet şirkete daha fazla garanti ödüyor. Bu çifte zammın mantığını anlamak mümkün değil" dedi.
CHP'li vekil, geçiş ücretlerindeki artış oranlarını da paylaştı. Osmangazi Köprüsü'nde otomobil geçiş ücreti yüzde 15, Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nde yüzde 18, İstanbul-İzmir Otoyolu'nda ise yüzde 12 oranında arttı. Garanti ödemelerindeki kur ayarlamasının ise yüzde 20'yi bulduğunu belirtti. Yavuzyılmaz, "Bu zamların toplam yükü milyarlarca lirayı buluyor. Özel şirketler kâr ederken vatandaş ve bütçe zarar ediyor" ifadelerini kullandı.
YİD modeline yönelik eleştiriler artıyor
Yap-İşlet-Devret modeli, son yıllarda kamuoyunda sıkça tartışılan bir konu haline geldi. Özellikle garanti geçiş sayılarının gerçekleşen trafikten yüksek olması nedeniyle devlet, birçok projede şirketlere ek ödeme yapmak zorunda kalıyor. 2023 yılında sadece Osmangazi Köprüsü için yapılan garanti ödemesi 2,5 milyar lirayı aşarken, bu rakamın 2024'te daha da artması bekleniyor. Uzmanlar, YİD sözleşmelerinde döviz cinsinden ödeme garantisi verilmesinin kamu maliyesi için büyük risk oluşturduğunu vurguluyor. CHP, konuyu Meclis gündemine taşımaya hazırlanırken, iktidar kanadı ise projelerin ülkeye kazandırdığı faydalara dikkat çekiyor.
Deniz Yavuzyılmaz, geçiş ücretlerindeki zamlara karşı vatandaşların tepki gösterdiğini, özellikle İstanbul-İzmir arası seyahat eden sürücülerin yüksek maliyetlerden şikâyetçi olduğunu söyledi. Yavuzyılmaz, "Hükümet, KÖİ ve YİD projelerinde sürekli vatandaşı mağdur eden bir politika izliyor. Bu çifte zam, vatandaşın belini bükecek" dedi.
Konuyla ilgili olarak Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak bakanlık yetkilileri, daha önce yaptıkları açıklamalarda artışların sözleşme hükümlerine uygun olduğunu ve enflasyon ile kur farkının yansıtıldığını savunmuştu. CHP ise bu uygulamanın vergi mükelleflerine ek yük getirdiğini belirterek, sözleşmelerin yeniden müzakere edilmesini veya garanti sisteminin kaldırılmasını talep ediyor.
Sonuç olarak, YİD modeliyle işletilen tünel ve köprülerde yaşanan çifte zam, hem vatandaşın cebine hem de kamu bütçesine ağır bir yük olarak yansıyor. Siyasi tartışmaların odağında yer alan bu sistem, önümüzdeki dönemde daha fazla gündeme gelecek gibi görünüyor.
