Türkiye ve dünya, çevre ve iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir dönemeçte. Hükümetler, uluslararası kuruluşlar ve sivil toplum, artan sıcaklıklar, doğal afetler ve kirlilikle başa çıkmak için yeni politikalar ve yatırımlar geliştiriyor. İşte son dönemde öne çıkan çevre gündemi başlıkları.
Türkiye'de Yeşil Dönüşüm ve İklim Kanunu
Türkiye, Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyum sürecinde önemli adımlar atıyor. 2021'de onaylanan Paris Anlaşması'nın ardından, 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda İklim Kanunu taslağı üzerinde çalışmalar sürüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, karbon fiyatlandırma mekanizması olarak Emisyon Ticaret Sistemi'ni (ETS) kurmayı planlıyor. Bu sistemin 2024'te pilot uygulamaya geçmesi bekleniyor. Ayrıca, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelik teşvikler artırıldı; 2023'te güneş ve rüzgar enerjisi kurulu gücü 30 GW'ı aştı. Ancak, kömür santrallerinin çevresel etkileri ve hava kirliliği hala tartışma konusu.
Son olarak, Marmara Denizi'ndeki müsilaj sorunu, sanayi atıkları ve iklim değişikliğinin etkisiyle yeniden gündemde. Hükümet, 2021'de açıklanan Marmara Eylem Planı kapsamında arıtma tesislerini iyileştirme ve denetimleri sıkılaştırma sözü verdi, ancak çevre örgütleri uygulamaların yetersiz olduğunu belirtiyor.
Dünyada İklim Diplomasisi ve COP Toplantıları
Uluslararası alanda, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) kapsamında düzenlenen COP toplantıları, küresel işbirliğinin merkezinde yer alıyor. 2023'te Dubai'de gerçekleşen COP28'de, fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yapıldı ve yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması hedefi kabul edildi. Ancak, gelişmiş ülkelerin finansman taahhütleri ve karbon piyasaları konusunda anlaşmazlıklar sürüyor. 2024'te Bakü'de yapılacak COP29, iklim finansmanı ve uyum konularına odaklanacak.
Avrupa Birliği, 2050'de iklim nötr olma hedefiyle "Yeşil Mutabakat" kapsamında sınırda karbon düzenleme mekanizmasını (SKDM) devreye aldı. Bu mekanizma, AB'ye ihracat yapan ülkelerin karbon maliyetlerini artırarak temiz üretime teşvik ediyor. Türkiye gibi ihracatçı ülkeler için bu düzenleme, yeşil dönüşümü hızlandırma baskısı yaratıyor.
Öte yandan, ABD ve Çin gibi büyük emisyon salıcıları, yenilenebilir enerjiye yatırımlarını artırıyor. ABD'nin Enflasyon Azaltma Yasası (IRA), temiz enerji projelerine 369 milyar dolar teşvik sağlıyor. Çin ise güneş paneli ve elektrikli araç üretiminde liderliğini sürdürüyor. Ancak, kömür kullanımındaki artış, küresel emisyonları yükseltmeye devam ediyor.
Doğal Afetler ve İklim Göçü
İklim değişikliğinin en somut etkileri, aşırı hava olayları ve doğal afetlerde görülüyor. 2023, kaydedilen en sıcak yıl oldu; Akdeniz havzası, sıcak hava dalgaları ve orman yangınlarıyla mücadele etti. Türkiye'de 2021'de yaşanan büyük orman yangınları, iklim krizinin ülke için ne kadar ciddi bir tehdit olduğunu gösterdi. Benzer şekilde, sel ve kuraklık olayları da tarım ve su kaynaklarını tehdit ediyor.
Bu durum, iklim göçü kavramını gündeme getiriyor. Deniz seviyesinin yükselmesi ve kuraklık nedeniyle milyonlarca insanın yerinden edilmesi bekleniyor. Uluslararası Göç Örgütü (IOM), 2050'ye kadar 200 milyon iklim göçmeni olabileceğini tahmin ediyor. Türkiye, jeopolitik konumu nedeniyle hem iklim göçünden etkilenen hem de transit ülke konumunda.
Sivil Toplum ve Bireysel Sorumluluk
Çevre örgütleri, hükümetlerin politikalarını izleyerek eksiklikleri raporluyor. Greenpeace, WWF ve TEMA gibi kuruluşlar, kirlilikle mücadele, orman koruma ve iklim eğitimi konularında kampanyalar yürütüyor. Bireysel düzeyde ise yenilenebilir enerji kullanımı, geri dönüşüm ve sürdürülebilir tüketim alışkanlıkları yaygınlaşıyor. Genç aktivistler, iklim adaleti için seslerini yükseltiyor.
Ancak, pandemi sonrası ekonomik zorluklar ve enerji krizi, bazı ülkeleri kömüre geri dönmeye itti. Bu durum, uzun vadeli iklim hedefleriyle çelişiyor. Uzmanlar, yeşil dönüşümün ekonomik büyümeyle uyumlu olabileceğini, temiz enerji yatırımlarının istihdam yaratacağını vurguluyor.
Sonuç ve Beklentiler
Önümüzdeki dönemde, Türkiye'nin İklim Kanunu'nu çıkarması ve ETS'yi etkin şekilde uygulaması, yeşil dönüşümün hızını belirleyecek. Dünyada ise COP29 ve sonrasındaki müzakereler, iklim finansmanı ve adil geçiş konularında belirleyici olacak. İklim krizi, artık sadece çevre değil, ekonomi, siyaset ve güvenlik meselesi. Bu nedenle, tüm paydaşların işbirliğiyle kapsamlı çözümler üretilmesi gerekiyor. Bireyler olarak bizlere düşen, sürdürülebilir yaşamı benimsemek ve karar alıcıları sorumlu tutmak.
