Türkiye'de Avrupa Birliği ve Schengen ülkelerine vize alımında yaşanan büyük kriz, yeşil pasaport sahibi olma talebini rekor seviyeye çıkardı. Bu gelişme üzerine, farklı meslek gruplarının yeşil pasaport kapsamına alınmasını öngören birden fazla kanun teklifi TBMM Başkanlığı'na sunuldu. Teklifler, özellikle mühendis, akademisyen, doktor ve avukat gibi meslek sahiplerinin yanı sıra gazeteciler, sanatçılar ve sporcuları da kapsayacak şekilde hazırlandı.
Yeşil Pasaport Nedir ve Kimler Kullanıyor?
Hususi damgalı pasaport olarak da bilinen yeşil pasaport, kamu görevlileri, belediye başkanları, muhtarlar, TÜBİTAK çalışanları ve bazı meslek odalarına kayıtlı kişilere veriliyor. Mevcut düzenlemeye göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi memurlar, 4/B sözleşmeli personel ve bazı kamu iktisadi teşebbüsü çalışanları yeşil pasaport alabiliyor. Ancak özel sektör çalışanları ve serbest meslek erbabının büyük bölümü bu haktan yararlanamıyor.
Neden Yeşil Pasaport Talep Ediliyor?
Son dönemde Schengen ülkelerinin Türk vatandaşlarına vize verme oranlarının düşmesi ve başvuru süreçlerinin uzaması, yeşil pasaporta olan ilgiyi patlattı. Yeşil pasaport sahipleri, birçok Avrupa ülkesinde vizesiz seyahat edebiliyor veya daha kolay vize alabiliyor. Bu durum, iş seyahatleri, eğitim ve turizm amaçlı seyahatlerde büyük kolaylık sağlıyor.
Kanun Tekliflerinin İçeriği
TBMM'ye sunulan teklifler arasında şu meslek gruplarına yeşil pasaport hakkı verilmesi öne çıkıyor:
- Mühendisler ve mimarlar (TMMOB'ye kayıtlı olanlar)
- Doktorlar ve diş hekimleri (Türk Tabipleri Birliği'ne kayıtlı)
- Avukatlar (Barolara kayıtlı en az 5 yıl kıdemi olan)
- Akademisyenler (üniversitelerde kadrolu olarak çalışanlar)
- Gazeteciler (Türkiye Gazeteciler Cemiyeti üyesi)
- Sanatçılar (Kültür Bakanlığı'ndan belgeli)
- Sporcular (uluslararası başarısı olan veya milli takım forması giymiş)
Her teklif, farklı bir meslek grubunu kapsarken, bazı teklifler birden fazla grubu aynı anda içeriyor. Tekliflerin ortak yanı, başvuru sahiplerinin belirli bir mesleki kıdeme ve meslek örgütüne üyelik şartına sahip olması.
Siyasi Partilerin Tutumu
Kanun tekliflerine ilişkin olarak iktidar partisi ve muhalefet arasında farklı yaklaşımlar bulunuyor. İktidar kanadı, yeşil pasaport hakkının genişletilmesinin bütçeye ek yük getireceğini ve mevcut sistemin zaten yeterli olduğunu savunurken, muhalefet partileri vize krizinin çözümü için yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi gerektiğini belirtiyor. CHP ve İYİ Parti'nin konuyla ilgili ayrı ayrı grup önerileri vermesi bekleniyor.
Vize Krizi ve Ekonomik Boyutu
Vize başvurularındaki ret oranlarının yükselmesi ve randevu bulma güçlüğü, iş dünyasını da olumsuz etkiliyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, vize sorunları nedeniyle her yıl milyarlarca dolarlık ihracat kaybı yaşanıyor. Yeşil pasaport hakkının genişlemesi, iş seyahatlerini kolaylaştırarak ekonomik canlılığa katkı sağlayabilir.
Bağımsız Değerlendirme
Yeşil pasaport tartışmaları, aslında daha büyük bir sorunun yansıması: Türkiye'nin Schengen ülkeleriyle vize muafiyeti anlaşması imzalayamaması ve vatandaşlarına uygulanan ayrımcı vize politikaları. Kanun teklifleri, kısa vadede bazı meslek gruplarına çözüm sunsa da, asıl hedef tüm vatandaşların vizesiz seyahat edebileceği bir yapının kurulması olmalıdır. Bu nedenle, TBMM'deki görüşmelerin yanı sıra Dışişleri Bakanlığı'nın AB ile diyalogu da önem taşıyor.
