Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun sigara satışlarında T.C. kimlik numarasıyla yaş doğrulaması yapılmasını öngören düzenlemesine Cumhurbaşkanlığı’ndan itiraz geldi. Edinilen bilgiye göre, Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu, düzenlemenin kişisel verilerin korunması ve ticari faaliyetlerin sürdürülebilirliği açısından sakıncalı olduğu gerekçesiyle yeniden değerlendirilmesi talebinde bulundu. Söz konusu itiraz, Sağlık Bakanlığı’nın sigara satış noktalarında kimlik doğrulaması zorunluluğu getiren yönetmelik taslağına ilişkin tartışmaları alevlendirdi.
Düzenlemenin içeriği ve gerekçesi
Sağlık Bakanlığı tarafından hazırlanan taslak, sigara ve diğer tütün ürünlerinin satışında satıcıların, alıcının 18 yaşından büyük olduğunu T.C. kimlik numarası üzerinden doğrulamasını şart koşuyor. Bakan Memişoğlu, düzenlemenin çocuk ve gençleri tütün ürünlerinden korumayı amaçladığını, mevcut uygulamalarda yaş sınırı denetiminin yetersiz kaldığını savunmuştu. Bakanlık, kimlik doğrulaması sayesinde kaçak satışların da önüne geçilmesini hedefliyor.
Ancak Cumhurbaşkanlığı’ndan gelen itiraz, düzenlemenin uygulanabilirliğine dair ciddi soru işaretleri oluşturdu. İtiraz gerekçesinde, T.C. kimlik numarası paylaşımının 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında riskli olduğu, satıcıların bu verileri güvenli şekilde saklama kapasitesinin bulunmadığı belirtildi. Ayrıca, her sigara alımında kimlik numarası ibrazının tüketici mahremiyetini zedeleyeceği ve gereksiz bürokrasi yaratacağı vurgulandı.
Saray’ın itirazının ayrıntıları
Cumhurbaşkanlığı kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre, itiraz yazısında düzenlemenin ekonomik etkilerine de değinildi. Sigara satışının perakende sektörü için önemli bir kalem olduğu, kimlik doğrulama zorunluluğunun küçük esnafa ek maliyet ve iş yükü getireceği ifade edildi. Özellikle bakkal, market ve büfe gibi işletmelerin altyapılarının bu tür bir sisteme hazır olmadığı, uygulamanın dijital uçurumu derinleştirebileceği belirtildi.
İtirazda ayrıca, düzenlemenin keyfi uygulamalara yol açabileceği, satıcı ile alıcı arasında gerginlik yaratabileceği uyarısı yapıldı. Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu’nun, Sağlık Bakanlığı’ndan düzenlemeyi gözden geçirmesini ve alternatif yöntemler geliştirmesini istediği öğrenildi. Alternatif öneriler arasında, yaş doğrulamasının sadece şüpheli durumlarda kimlik kartı gösterilerek yapılması veya satıcılara yönelik eğitim ve denetimlerin artırılması gibi seçenekler bulunuyor.
Bakanlık cephesinde gelişmeler
Sağlık Bakanlığı’ndan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak bakanlık yetkilileri, düzenlemenin amacının gençleri korumak olduğunu ve itirazın dikkate alınacağını, gerekli düzenlemelerin yapılabileceğini belirtti. Bakan Memişoğlu’nun, önümüzdeki günlerde konuya ilişkin bir açıklama yapması bekleniyor.
Taslak, daha önce kamuoyunda geniş yankı uyandırmış, tüketici dernekleri ve bazı sivil toplum kuruluşları düzenlemeyi desteklerken, esnaf odaları ve bazı hukukçular uygulamanın pratik olmadığını dile getirmişti. Şimdi ise Cumhurbaşkanlığı’nın devreye girmesiyle tartışma yeni bir boyut kazandı.
Arka plan ve olası sonuçlar
Türkiye’de tütün ürünlerinin satışına yönelik yaş sınırı denetimi uzun süredir tartışılıyor. 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun, 18 yaş altına satışı yasaklıyor ancak denetimlerin yetersiz olduğu sık sık dile getiriliyor. Sağlık Bakanlığı’nın yeni düzenlemesi, bu denetimi dijitalleştirmeyi amaçlıyordu.
Cumhurbaşkanlığı’nın itirazı, düzenlemenin yasalaşma sürecini yavaşlatabilir veya şekillendirebilir. Uzmanlar, itirazın ardından Bakanlık’ın taslakta değişikliğe gidebileceğini, örneğin kimlik numarası yerine sadece yaş beyanı ve denetim sıklaştırması gibi daha hafif yöntemlere yönelebileceğini öngörüyor.
Konunun önümüzdeki günlerde Cumhurbaşkanlığı ile Sağlık Bakanlığı arasında yapılacak görüşmelerle netlik kazanması bekleniyor. Kamuoyu, düzenlemenin son halini merakla takip ediyor.
Bağımsız değerlendirme: Sigara satışında kimlik doğrulaması, çocukları koruma hedefi açısından değerli olsa da, kişisel verilerin korunması ve esnafın üzerindeki yük gibi pratik kaygıları beraberinde getiriyor. Cumhurbaşkanlığı’nın itirazı, bu tür düzenlemelerin daha geniş bir paydaş katılımıyla ve alternatif çözümlerle ele alınması gerektiğini gösteriyor. Sağlık Bakanlığı’nın, itirazı dikkate alarak daha uygulanabilir bir model geliştirmesi, hem kamu sağlığını hem de ticari hayatı koruyacak bir denge kurması bekleniyor.
