Yemen'de yıllardır süren iç savaş yeniden şiddetlenirken, Kızıldeniz'in güney ucundaki Babülmendep Boğazı'ndan geçen gemi trafiğinin azalması küresel deniz ticaretini durma noktasına getirdi. Orta Doğu'da Husilerin başlattığı saldırılar, enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açtı. Brent petrolün varil fiyatı son bir haftada yüzde 8'in üzerinde artış gösterirken, güvenli liman talebinin yön değiştirmesi altın fiyatlarını baskıladı. Uluslararası piyasalarda ons altın 2.300 dolar seviyesinin altına geriledi.
Babülmendep'te Gemi Trafiği Yarı Yarıya Düştü
Babülmendep Boğazı, dünya deniz ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sinin geçtiği kritik bir koridor. Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları sonrası birçok armatör şirketi rotasını Ümit Burnu'na çevirdi. Bu değişiklik Asya-Avrupa hattında seyahat süresini 10 gün, maliyetleri ise yüzde 30'a varan oranda artırdı. Deniz taşımacılığı verilerine göre, boğazdan günlük geçen gemi sayısı 70'ten 30'un altına indi. Konteyner taşımacılığında navlun fiyatları iki haftada iki katına çıktı.
Uzmanlar, aksamanın küresel tedarik zincirinde gecikmelere ve enflasyonist baskılara yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Avrupa'daki fabrikalar için kritik olan otomobil parçaları, elektronik bileşenler ve enerji hammaddeleri sevkiyatlarında aksamalar başladı. Türkiye gibi transit ülkeler için ise Akdeniz limanlarına yönelen yük trafiği bir miktar denge sağlasa da maliyet artışı kaçınılmaz görünüyor.
Petrol Fiyatlarındaki Yükselişin Nedeni Arz Endişeleri
Brent petrol, Orta Doğu'daki jeopolitik risklerin artmasıyla yükselişe geçti. Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik saldırıları ve İran ile yaşanan gerilim, küresel petrol arzında kesinti olabileceği endişesini körükledi. OPEC+ ülkelerinin mevcut üretim politikasını sürdürmesi ise fiyatları daha da yukarı çekti. Analistler, kısa vadede petrolün varil başına 90 dolar sınırını test edebileceğini öngörüyor. Doğalgaz fiyatları da Avrupa'da yüzde 15 artışla tepki verdi.
Petrol ithalatçısı ülkeler için bu gelişme cari açık ve enflasyon üzerinde ek yük oluşturuyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ettiği için akaryakıt fiyatlarındaki artış doğrudan tüketiciye yansıyabilir. Enerji Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Altın Neden Değer Kaybetti?
Normalde jeopolitik krizlerde güvenli liman olarak talep gören altın, bu kez farklı bir seyir izledi. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirimini erteleme sinyali, doları güçlendirerek altını baskıladı. Ayrıca yatırımcıların nakit ihtiyacını karşılamak için altın satışına yönelmesi fiyatları aşağı çekti. Ons altın 2.280 dolara kadar gerilerken, gram altın Türkiye'de 2.450 TL seviyesinde dengelendi. Kapalıçarşı'da işlem gören çeyrek altın ise 4.100 TL'den alıcı buldu.
Uzmanlar, altındaki düşüşün geçici olabileceğini, Orta Doğu'daki tansiyonun daha da tırmanması halinde yeniden yükseliş yaşanabileceğini belirtiyor. Ancak Fed'in para politikası ve dolar endeksindeki hareketlilik kısa vadede belirleyici olacak.
Küresel Piyasalar ve Türkiye'ye Olası Yansımalar
Babülmendep krizi, sadece enerji ve altın piyasalarını değil, borsaları da etkiledi. Asya borsaları günü karışık kapatırken, Avrupa borsaları enerji hisselerindeki yükselişle prim yaptı. BIST 100 endeksi ise artan jeopolitik risk algısıyla dalgalı bir seyir izledi. Dolar/TL kuru 32,50 seviyesinin üzerinde tutunmaya çalışıyor. Türkiye'nin enerji ithalat faturası artabilir ve bu durum cari açığı olumsuz etkileyebilir.
Deniz ticareti şirketleri, sigorta primlerinin yükseldiğini ve bazı güzergahlarda savaş riski sigortası talep edildiğini aktarıyor. Bu ek maliyetler nihai tüketici fiyatlarına yansıyacak. Öte yandan, Türkiye'nin Mersin ve İskenderun limanları, Kızıldeniz yerine Akdeniz üzerinden yapılan transit taşımacılıkta artan talebi karşılamaya çalışıyor.
Uzman Görüşleri ve Beklentiler
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları, Babülmendep'teki krizin uzaması halinde küresel büyüme tahminlerini aşağı yönlü revize edebileceğini açıkladı. Deniz taşımacılığı devi Maersk, Kızıldeniz'deki operasyonlarını durdurduğunu ve Ümit Burnu rotasını kullanmaya devam edeceğini duyurdu. BP ve Shell gibi enerji şirketleri de bölgedeki tanker seferlerini askıya aldı.
Analistler, krizin ne kadar süreceğinin belirsiz olduğunu, ateşkes sağlanmadığı takdirde petrol ve navlun fiyatlarının daha da artabileceğini söylüyor. Altın tarafında ise Fed'in faiz kararı ve jeopolitik gelişmeler yön belirleyici olacak.
Babülmendep krizi, küresel ekonominin ne kadar birbirine bağlı olduğunu bir kez daha gösteriyor. Uzak bir boğazdaki çatışma, Londra'da petrol fiyatını, İstanbul'da altın fiyatını, Avrupa'da market rafını etkiliyor. Krizin kalıcı hale gelmesi, enflasyonla mücadelede zaten zorlanan merkez bankalarının işini daha da zorlaştırabilir. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için ise diplomatik denge ve alternatif tedarik yolları kritik önem taşıyor.
