Avrupa kıtası, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki agresif tutumuna karşı yeni bir güvenlik konsepti inşa ediyor. Fransa'nın nükleer caydırıcılık şemsiyesi altında toplanan ülkeler, kuzeyden güneye uzanan bir güvenlik hattı oluşturuyor. Bu hafta İzlanda'nın Avrupa Birliği'ne katılım müzakerelerini yeniden başlatması ve Norveç'in Fransa'nın nükleer koruma programına dahil olduğunu duyurması, kıtanın Rusya sınırında yeni bir stratejik duvar yükselttiği yorumlarını beraberinde getirdi.
Fransa'nın nükleer kalkanı genişliyor
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un 2020'de başlattığı 'Avrupa Nükleer Caydırıcılık Girişimi', başlangıçta Almanya, Belçika ve Hollanda gibi ülkeleri kapsıyordu. Ancak son dönemde İskandinav ülkelerinin de bu yapıya ilgisi arttı. Norveç Storting'i (parlamento) geçtiğimiz hafta yaptığı oturumda, Fransa ile ortak nükleer tatbikat ve savunma planlaması yapılmasına onay verdi. Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre, 'Bu bizim için tarihi bir adım. NATO üyesi olmayan ülkelere nükleer şemsiyemizi açıyoruz. Rusya'nın savaş gemilerinin Kuzey Atlantik'te dolaştığı bir dönemde bu caydırıcılık hayati önem taşıyor' dedi.
İzlanda AB yolunda
İzlanda'nın 2009'da askıya aldığı AB üyelik süreci, yeni güvenlik konjonktüründe yeniden canlandı. Başkent Reykjavik'teki Althingi'de yapılan oylamada, hükümetin Brüksel ile katılım müzakerelerine başlaması yönünde karar çıktı. Dışişleri Bakanı Thórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, 'Rusya'nın Grönland yakınlarında askeri varlığını artırması, bizim gibi küçük ülkeleri daha büyük bir yapının parçası olmaya itiyor. AB'nin ortak savunma mekanizmaları ve Fransa'nın nükleer güvencesi, İzlanda'nın bağımsızlığını koruması için en iyi seçenek' ifadesini kullandı.
Baltık ve Polonya hattı
Yeni nükleer duvarın en kritik noktalarından biri de Baltık Denizi'nden Karadeniz'e uzanan doğu kanadı. Estonya, Letonya, Litvanya ve Polonya, Fransa'nın nükleer koruması altında ortak bir hava savunma sistemi kurmak için anlaştı. Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz, 'Rusya'nın Kaliningrad'da konuşlandırdığı İskender füzeleri, Varşova'ya sadece iki dakika mesafede. Bu tehdide karşı nükleer caydırıcılık olmazsa olmaz' dedi. Bakan ayrıca, Fransa'nın Polonya'da konuşlandıracağı Rafale savaş uçaklarının nükleer silah taşıyabilecek kapasitede olduğunu doğruladı.
Tarihsel bağlam
Soğuk Savaş döneminde ABD'nin Avrupa'ya yerleştirdiği nükleer silahlar, 1990'larda kademeli olarak kaldırılmıştı. Ancak Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhakı ve 2022'de Ukrayna'yı işgali, kıtayı yeniden nükleer savunma arayışına itti. Fransa, bağımsız nükleer gücünü Avrupa'nın hizmetine sunan tek AB üyesi. Ülkenin denizaltılarında ve savaş uçaklarında taşınan yaklaşık 300 nükleer savaş başlığı bulunuyor. Macron geçtiğimiz ay yaptığı konuşmada 'Avrupa'nın kendi kaderini tayin hakkı için nükleer caydırıcılık şart' demişti.
Rusya'nın yanıtı
Moskova yönetimi, Avrupa'daki bu yapılanmaya sert tepki gösterdi. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, 'Fransa'nın nükleer silahlarını Doğu Avrupa'ya kaydırması, Rusya'nın güvenlik çıkarlarına doğrudan tehdittir. Bu adım, karşı önlemleri beraberinde getirecektir' uyarısında bulundu. Uzmanlar, Kremlin'in Belarus'taki taktik nükleer silah konuşlandırmasını artırabileceğini düşünüyor.
Avrupa'nın nükleer duvarı, kıtanın güvenlik mimarisini köklü biçimde değiştiriyor. Soğuk Savaş sonrası unutulan nükleer gerilim, bugün Avrupa'nın gündemine yeniden oturmuş durumda. Türkiye'nin de NATO üyesi olarak bu yeni denklemdeki yeri, önümüzdeki dönemde daha fazla tartışılacak gibi görünüyor. Zira Ankara, hem Fransa ile Akdeniz'de rekabet ediyor hem de Rusya ile dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışıyor. Bu gelgitler, Avrupa güvenliğinin geleceğinde kritik bir faktör olacak.
