Florida Üniversitesi Sağlık Bilimleri Merkezi’nde yürütülen kapsamlı bir araştırma, Alzheimer hastalığının erken teşhisinde yeni bir çığır açtı. 40 binden fazla katılımcının 63 bin retina fotoğrafını yapay zeka algoritmalarıyla analiz eden bilim insanları, gözün arka kısmındaki retina tabakasının Alzheimer için biyolojik bir sensör işlevi gördüğünü kanıtladı. Retinadaki kılcal damarlardaki daralmalar ve yapısal bozulmalar, henüz hiçbir nörolojik belirti ortaya çıkmadan yıllar önce hastalık riskine işaret ediyor.
Retina görüntüleriyle yıllar öncesinden uyarı
Araştırma kapsamında, göz taraması sırasında elde edilen retina fotoğrafları, derin öğrenme modeli ile işlendi. Yapay zeka, retinadaki kılcal damar yoğunluğu, dallanma açıları ve duvar kalınlığı gibi insan gözünün fark edemeyeceği mikro düzeydeki değişimleri saptadı. Bu biyobelirteçlerin, Alzheimer hastalığının tipik amiloid plaklarından yıllar önce ortaya çıktığı belirlendi. Çalışmanın başyazarı Dr. Michael Johnson, “Göz, beyindeki kan damarlarının durumunu yansıtıyor. Retina damarlarındaki bozulma, beynin küçük damarlarındaki patolojinin habercisi” dedi.
Binlerce katılımcı ve yüksek doğruluk oranı
Araştırmada farklı yaş, cinsiyet ve etnik kökenden katılımcıların retina fotoğrafları kullanıldı. Yapay zeka modeli, orta ve ileri yaş grubundaki bireylerde Alzheimer riskini yüzde 85’in üzerinde doğrulukla tahmin etti. Modelin en başarılı olduğu parametre ise retina kılcal damarlarındaki seyrelme oldu. Bu bulgu, hastalığın erken evresinde damar yapısının bozulmaya başladığını teyit ediyor. Araştırmacılar, yöntemin 5-10 yıl öncesinden Alzheimer riskini belirleyebilecek düzeye geldiğini ifade ediyor.
Göz taramasıyla non-invaziv teşhis
Yeni yöntem, mevcut Alzheimer tanı yöntemlerine kıyasla önemli avantajlar sunuyor. Hastalık şu anda genellikle bilişsel testler, beyin görüntüleme (PET, MR) ve omurilik sıvısı analizi ile teşhis ediliyor. Bu yöntemler pahalı, invaziv ve ancak semptomlar ortaya çıktıktan sonra uygulanabiliyor. Göz taraması ise ucuz, non-invaziv ve birkaç dakika içinde yapılabiliyor. Dr. Johnson, “Hedefimiz, her rutin göz muayenesinde Alzheimer riskini de tespit edebilecek bir sistem geliştirmek” diye konuştu.
Sağlık sisteminde devrim mi?
Uzmanlar, bu teknolojinin yaygınlaşması halinde Alzheimer hastalığının seyrini değiştirebileceğini belirtiyor. Erken teşhis sayesinde hastalık ilerlemeden koruyucu tedavilere başlanabilecek, klinik deneylere katılım artabilecek. Türk Nöroloji Derneği’nden Prof. Dr. Ayşe Yılmaz, “Retina temelli yapay zeka teşhisi, Alzheimer’i tıpkı kanser taraması gibi rutin bir test haline getirebilir” dedi. Ancak yöntemin klinik kullanıma girmesi için daha büyük popülasyonlarda doğrulanması ve FDA onayı gerekiyor.
