ABD ve İsrail'in İran ile yaşadığı gerilim sonrası akaryakıt fiyatlarında oluşan artış baskısını sınırlamak için devreye alınan eşel mobil uygulaması sona erdi. Benzinde yaklaşık 12,47 liralık vergi kaynaklı artışın tek seferde pompaya yansımasını önlemek amacıyla üç aylık geçiş takvimi uygulanacak. İlk aşamada benzin fiyatlarına kademeli artış yapılacak ve süreç Ekim ayına kadar devam edecek.
Eşel Mobil Nedir, Neden Uygulanmıştı?
Eşel mobil sistemi, uluslararası piyasalarda akaryakıt fiyatlarında meydana gelen ani dalgalanmaların iç piyasaya doğrudan yansımasını engellemek amacıyla hayata geçirilmişti. Özellikle İran kaynaklı jeopolitik risklerin petrol fiyatlarını yukarı çekmesi üzerine hükümet, ÖTV ve KDV gibi vergi kalemlerinde ayarlamaya giderek pompa fiyatlarını sabit tutmayı hedeflemişti. Bu mekanizma sayesinde ham petrol fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansıması geciktirilmiş, ancak vergi kaynaklı birikim oluşmuştu. Şimdi bu birikimin kontrollü bir şekilde fiyatlara eklenmesi planlanıyor.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, eşel mobil uygulamasının sona ermesiyle birlikte akaryakıt ürünlerindeki vergi yükü yeniden hesaplandı. Benzinde 12,47 TL'lik vergi artışı tespit edilirken, motorin ve LPG'de de benzer oranlarda birikim olduğu öğrenildi. Ancak geçiş sürecinin üç aya yayılması, olası bir fiyat şokunu engellemeyi amaçlıyor.
Üç Aylık Geçiş Takvimi Nasıl İşleyecek?
Edinilen bilgilere göre, vergi kaynaklı artışın pompaya yansıtılması üç eşit taksitte gerçekleştirilecek. İlk etapta benzin fiyatlarına yaklaşık 4,16 TL'lik bir zam yapılacak. İkinci artış Ağustos ayında, üçüncü ve son artış ise Eylül ayında uygulanacak. Böylece toplam 12,47 TL'lik vergi farkı üç aya bölünerek tüketici üzerindeki ani yük hafifletilecek. Motorin ve LPG için de benzer bir takvimin izlenmesi bekleniyor; ancak bu ürünlerdeki oranların benzine göre daha düşük olacağı ifade ediliyor.
Akaryakıt istasyonu sahipleri, geçiş sürecinin öngörülebilirlik sağladığını belirtirken, tüketici dernekleri ise artışların enflasyon üzerindeki etkisine dikkat çekiyor. Özellikle ulaşım sektöründe faaliyet gösteren esnaf, mazot fiyatlarındaki artışın lojistik maliyetlerini yükselteceğini ve bunun da market raflarına zam olarak yansıyacağını dile getiriyor.
Piyasa ve Enflasyon Beklentileri
Ekonomistler, akaryakıtta üç aya yayılan zamların yıllık enflasyon üzerinde 1,5 ila 2 puan arasında bir yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini tahmin ediyor. Merkez Bankası'nın para politikası duruşunda bu gelişmenin sınırlı da olsa etkili olabileceği belirtiliyor. Öte yandan, eşel mobilin sona ermesiyle birlikte devletin vergi gelirlerinde de artış bekleniyor; bu kaynağın bütçe açığını kapatmada kullanılması planlanıyor.
Uluslararası piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı son haftalarda 90 dolar seviyelerinde seyrediyor. İran-İsrail hattındaki gerilimin devam etmesi halinde petrol fiyatlarının daha da yükselebileceği, bu durumda yeni bir eşel mobil mekanizmasının gündeme gelebileceği konuşuluyor. Ancak yetkililer şu an için böyle bir planın olmadığını, mevcut takvimin uygulanacağını vurguluyor.
Tüketiciler açısından ise akaryakıt fiyatlarındaki artışın gıda, ulaşım ve barınma gibi temel harcama kalemlerini dolaylı yoldan etkilemesi kaçınılmaz görünüyor. Üç aylık geçiş dönemi, belki de bu etkinin zamana yayılarak sindirilmesi açısından bir fırsat olarak değerlendiriliyor. Ancak kalıcı bir çözüm için enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve yerli kaynakların devreye alınması gerektiği yönündeki görüşler ağırlık kazanıyor.
Sonuç olarak, eşel mobilin sona ermesi, akaryakıt fiyatlarında kaçınılmaz bir yükselişi beraberinde getiriyor. Üç aylık takvim, şoku yumuşatmayı hedeflerken, piyasa aktörleri ve tüketiciler için belirsizliklerini koruyor. Önümüzdeki günlerde EPDK'nın resmi açıklamaları ve pompa fiyatlarındaki fiili değişim, sürecin nasıl işleyeceğine dair daha net bir tablo sunacak.
