Avrupa Birliği (AB), Facebook ve Instagram'da kullanılan 'bağımlılık yapıcı tasarım' uygulamaları nedeniyle Meta'ya karşı resmi bir soruşturma başlattı. AB Komisyonu, özellikle sonsuz kaydırma (infinite scroll) ve otomatik oynatma gibi özelliklerin kullanıcıları ekran başında tutarak psikolojik bağımlılık yarattığını iddia ediyor. Soruşturma kapsamında Meta'ya küresel cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabileceği belirtiliyor. Bu adım, AB'nin dijital platformlara yönelik sıkı denetim politikalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma mercek altında
AB Komisyonu'nun yürüttüğü ön incelemede, Facebook ve Instagram'ın kullanıcıları sürekli içerik tüketmeye yönelten 'sonsuz kaydırma' ve videoların otomatik olarak oynatılması özelliklerinin, özellikle genç kullanıcılar üzerinde olumsuz etkiler yarattığı tespit edildi. Bu tasarımların kullanıcıların platformda geçirdiği süreyi kontrolsüz bir şekilde artırdığı, uyku düzenini bozduğu ve sosyal izolasyona yol açtığı belirtiliyor. AB, bu uygulamaların Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında 'karanlık desen' (dark pattern) olarak değerlendirilebileceğini ve yasaklanması gerektiğini savunuyor.
Meta'ya yönelik suçlamaların arka planı
AB Komisyonu, Meta'ya yönelik soruşturmayı Dijital Hizmetler Yasası'nın uygulamaya konulmasından bu yana en kapsamlı adım olarak nitelendiriyor. Daha önce TikTok ve X (eski Twitter) gibi platformlara da benzer uyarılar yapan Brüksel, özellikle çocukların ve ergenlerin korunmasına yönelik düzenlemelerin sıkılaştırılmasını hedefliyor. Meta ise konuyla ilgili yaptığı açıklamada, kullanıcı deneyimini iyileştirmek için sürekli çalıştıklarını, ancak AB'nin suçlamalarının 'temelsiz' olduğunu ifade etti. Şirket, ayrıca platformlarında zaman yönetimi araçları sunduklarını ve kullanıcıların ekran süresini kontrol edebildiğini belirtti.
Uzmanlar, AB'nin bu hamlesinin diğer ülkeler için de emsal oluşturabileceğini ve sosyal medya şirketlerinin tasarım politikalarını yeniden gözden geçirmesine yol açabileceğini söylüyor. Özellikle sonsuz kaydırma gibi özelliklerin kullanıcılar üzerindeki etkisi uzun süredir tartışma konusuydu. 2021'de yayınlanan bir araştırma, sonsuz kaydırmanın kullanıcıların beyinlerinde dopamin salgılanmasına neden olarak bağımlılık benzeri bir etki yarattığını ortaya koymuştu. AB'nin bu soruşturması, söz konusu bulguların regülasyonlara yansıması açısından kritik öneme sahip.
Sonuç olarak, AB'nin Meta'ya yönelik başlattığı bu soruşturma, dijital platformların kullanıcı psikolojisi üzerindeki etkilerinin düzenlenmesi yolunda atılmış önemli bir adım olarak görülüyor. Ancak sürecin uzun süreceği ve Meta'nın yasal savunmasının sonucu etkileyebileceği de göz ardı edilmemeli. Bu davanın sonucu, sadece Meta'yı değil, benzer tasarımları kullanan tüm büyük teknoloji şirketlerini etkileyebilecek nitelikte.
