ABD'de kenelerle bulaşan ve nadir görülen Powassan virüsü vakaları yeniden artışa geçti. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) verilerine göre, 2024 yılında şu ana kadar 10'dan fazla vaka raporlandı. Virüs, özellikle Kuzeydoğu ve Büyük Göller bölgesinde yaygın olan kene türleri tarafından taşınıyor. Uzmanlar, iklim değişikliğinin kene popülasyonunu ve virüsün yayılma alanını genişlettiğini belirtiyor.
Powassan virüsü nedir?
Powassan virüsü, flavivirüs ailesine ait bir patojendir ve genellikle Ixodes scapularis (geyik kenesi) ve Ixodes cooked gibi kene türleri tarafından bulaştırılır. Bu keneler, Lyme hastalığına da neden olan Borrelia burgdorferi bakterisini taşıyabilir. Virüs, insanlara kene ısırığı yoluyla geçer ve kuluçka süresi 1 ila 4 hafta arasında değişir. Enfeksiyonun erken belirtileri arasında ateş, baş ağrısı, kusma ve halsizlik yer alır. Daha ciddi vakalarda, virüs merkezi sinir sistemine saldırarak ensefalit (beyin iltihabı) veya menenjite yol açabilir.
Vakalar neden artıyor?
CDC'ye göre, Powassan virüsü vakaları son 20 yılda istikrarlı bir şekilde arttı. 2010-2020 döneminde toplam 100'den az vaka görülürken, 2021'den itibaren yıllık vaka sayısı 20'ye yaklaştı. Uzmanlar, bu artışın birkaç faktörden kaynaklandığını düşünüyor: iklim değişikliği nedeniyle kene yaşam alanlarının genişlemesi, kentleşme sonucu insanların kene habitatlarına daha fazla maruz kalması ve artan farkındalık sayesinde daha fazla vakanın teşhis edilmesi. ABD'de Powassan genellikle ilkbahar sonu, yaz ve sonbahar başında görülüyor.
Belirtiler ve tedavi
Enfekte kişilerin çoğunda hiçbir belirti görülmez veya hafif grip benzeri semptomlar ortaya çıkar. Ancak yaklaşık %10-15 vakada hastalık ağır seyreder. Ağır vakalarda baş ağrısı, ateş, kafa karışıklığı, koordinasyon kaybı, konuşma güçlüğü ve nöbetler gibi nörolojik belirtiler gelişebilir. Hastalığın ölüm oranı yaklaşık %10'dur ve hayatta kalanların yarısında kalıcı nörolojik hasar kalabilir. Maalesef, Powassan virüsüne karşı spesifik bir antiviral tedavi veya aşı bulunmamaktadır. Tedavi, semptomları hafifletmeye yöneliktir; ağır vakalarda hastaneye yatış, solunum desteği ve intravenöz sıvı tedavisi gerekebilir.
Korunma yolları
Uzmanlar, kenelere maruz kalmayı azaltmanın en önemli korunma yöntemi olduğunu vurguluyor. Önerilen önlemler şunlardır:
- Uzun kollu giysiler ve pantolon paçalarını çorap içine sokmak
- Kene kovucu spreyler (DEET, picaridin veya permetrin içeren) kullanmak
- Ormanlık ve uzun otluk alanlardan kaçınmak veya bu alanlarda patikalarda yürümek
- Açık hava aktiviteleri sonrası vücudu kene açısından kontrol etmek
- Kene bulunursa cımbızla deriye yakın yerden çekip çıkarmak ve ısırık bölgesini dezenfekte etmek
Kene ısırmasından sonra 30 gün içinde ateş veya başka belirtiler görülürse mutlaka doktora başvurulması gerekiyor.
Türkiye için risk
Türkiye'de de Kırım-Kongo kanamalı ateşi (KKKA) gibi kene kaynaklı hastalıklar görülmekle birlikte, Powassan virüsü henüz bildirilmemiştir. Ancak iklim değişikliği ve kene popülasyonundaki değişimler nedeniyle gözlem altında tutulması gereken bir patojendir. Türkiye'deki kenelerin Powassan taşıyıp taşımadığına dair kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Yetkililer, özellikle kene ısırması sonrası nörolojik belirtiler gelişen hastalarda bu virüsün de ayırıcı tanıda düşünülmesi gerektiğini belirtiyor.
Sonuç olarak, nadir görülmesine rağmen Powassan virüsü, özellikle ABD'de kene mevsiminde dikkat edilmesi gereken bir sağlık tehdidi olmaya devam ediyor. Korunma önlemlerine uymak ve semptomları bilmek, hastalığın erken teşhisi ve yönetimi için kritik önem taşıyor.
