ABD, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırıları gerekçe göstererek İran'da yaklaşık 170 askeri hedefe hava saldırısı düzenledi. ABD Başkanı Donald Trump, operasyonun '20 katıyla karşılık verme' politikası kapsamında gerçekleştirildiğini belirtti. Tahran yönetimi ise Bahreyn ve Kuveyt'teki ABD üslerine yönelik füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları düzenlediğini duyurarak gerilimi tırmandırdı.
Saldırıların ayrıntıları
Pentagon'dan yapılan açıklamaya göre, ABD savaş uçakları ve gemileri, İran'ın doğusundaki askeri tesisler ile hava savunma sistemlerini hedef aldı. Saldırılarda İran Devrim Muhafızları'na bağlı füze depoları, komuta merkezleri ve insansız hava aracı üsleri vuruldu. ABD Savunma Bakanı, operasyonun 'caydırıcılık amacı taşıdığını' ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer serbestisini sağlamak için gerekli olduğunu söyledi. Trump, Twitter hesabından yaptığı açıklamada, 'Amerika'nın çıkarlarına yönelik her saldırı, düşmanın 20 katı bir güçle karşılık bulacaktır. İran bunu anladı.' ifadelerini kullandı.
İran'dan misilleme sinyali
Tahran yönetimi, ABD saldırılarına yanıt olarak Bahreyn'deki ABD Deniz Kuvvetleri üssü ve Kuveyt'teki askeri tesislere kısa menzilli füzeler ve kamikaze İHA'larla saldırı düzenlediğini açıkladı. İran Dışişleri Bakanı, 'Vatan topraklarına yapılan her saldırı, daha büyük bir yıkımla cezalandırılacaktır. ABD'nin bölgedeki varlığı artık güvende değil.' dedi. İran, ayrıca Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapan ABD bandıralı ticari gemileri tehdit ederek bölgedeki petrol taşımacılığının kesintiye uğrayabileceği uyarısında bulundu.
Bölgesel ve küresel tepkiler
Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD operasyonuna destek verirken; Rusya ve Çin, taraflara itidal çağrısı yaptı. NATO, 'Orta Doğu'da tırmanan gerginlikten endişe duyduğunu' belirtti. BM Güvenlik Konseyi, acil toplantı kararı alırken, uluslararası petrol fiyatları yüzde 5'in üzerinde yükseldi. Türkiye Dışişleri Bakanlığı, 'Bölgede barış ve istikrarın korunması için diyaloğun önemini vurguluyoruz' açıklaması yaptı.
Geçmiş ve bağlam
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'sinin geçiş yaptığı stratejik bir su yolu. ABD ve İran arasındaki gerginlik, son aylarda ticari gemilere yönelik İran destekli saldırıların artmasıyla zirve yapmıştı. Geçen hafta, Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında iki petrol tankerine düzenlenen saldırının ardından ABD, bölgeye ek savaş gemisi konuşlandırmıştı. İran ise nükleer programındaki ilerlemeler ve bölgesel milis güçleriyle ABD'ye karşı kozlarını artırmaya çalışıyordu.
Bağımsız değerlendirme: Bu son saldırı dalgası, ABD-İran arasındaki vekalet savaşını doğrudan askeri müdahaleye dönüştürebilecek bir eşik anlamına geliyor. Trump'ın '20 kat' retoriği ve Tahran'ın misilleme kapasitesi düşünüldüğünde, bölgede kontrolden çıkma riski yüksek. Uluslararası toplumun diplomatik girişimleri sonuç vermezse, tüm Orta Doğu'yu etkileyecek daha geniş bir çatışma kaçınılmaz görünüyor.
