ABD ve İran, yıllardır süren nükleer müzakerelerin ardından nihai bir anlaşmaya vardı. Anlaşmanın imza töreninin 19 Haziran tarihinde İsviçre'nin Cenevre kentinde gerçekleştirileceği duyuruldu. İki ülke arasındaki mutabakat, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. Görüşmelerin son aşamasında ABD Dışişleri Bakanı ve İran Dışişleri Bakanı'nın bizzat katıldığı toplantılarda son pürüzlerin giderildiği bildirildi.
Anlaşmanın kapsamı ve tarafların yükümlülükleri
Anlaşmaya göre İran, uranyum zenginleştirme programını sınırlandırmayı ve uluslararası denetçilere tam erişim izni vermeyi kabul ederken, ABD ve müttefikleri ise İran'a yönelik ekonomik yaptırımları aşamalı olarak kaldıracak. Anlaşma metni, İran'ın nükleer faaliyetlerini barışçıl amaçlarla yürütmesini sağlayacak şekilde tasarlanmış durumda. İran'ın nükleer tesislerinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) tarafından düzenli olarak denetlenmesi öngörülüyor. Ayrıca anlaşma süresi 15 yıl olarak belirlenirken, bu süre zarfında İran'ın nükleer programına ilişkin kısıtlamaların devam etmesi bekleniyor. Anlaşma metni taraflar arasında birkaç kez revize edildi ve son haline getirildi.
Küresel ve bölgesel yansımalar
Anlaşmanın bölgesel dengeleri değiştirmesi bekleniyor. Suudi Arabistan ve İsrail gibi ülkelerin anlaşmaya temkinli yaklaştığı ancak ilk aşamada resmi bir itirazda bulunmadığı öğrenildi. Avrupa Birliği ise anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. İran'ın komşularıyla olan ilişkilerinde yumuşama beklentisi oluşurken, petrol piyasalarında da hareketlilik yaşanıyor. Anlaşmanın imzalanmasının ardından petrol fiyatlarında kısa vadeli bir düşüş bekleniyor, ancak uzun vadeli etkiler belirsizliğini koruyor. Uzmanlar, anlaşmanın bölgede güvenlik ve istikrarı artırabileceğini, ancak uygulama aşamasında çeşitli zorluklar yaşanabileceğini ifade ediyor. Özellikle İran'ın bölgesel nüfuzu ve balistik füze programı gibi konularda anlaşma sonrası tartışmaların sürmesi muhtemel. Yine de, nükleer anlaşmanın sağlanması, uluslararası diplomasi açısından önemli bir başarı olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın bu ay sonunda imzalanması planlanırken, taraflar arasında son bir toplantının daha yapılması bekleniyor. İmza törenine ABD, İran ve garantör ülkelerin dışişleri bakanlarının katılacağı açıklandı. Bu anlaşma, 2015 yılında imzalanan ancak ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak ayrıldığı nükleer anlaşmanın yerine geçecek yeni bir çerçeve sunuyor. Sürecin takibi ve uygulamanın başarısı, önümüzdeki dönemde uluslararası kamuoyunun en önemli gündem maddelerinden biri olacak.
