ABD ile İran arasında İsviçre'nin Bürgenstock kentinde 18 saat süren görüşmelerin ilk turu dün akşam saatlerinde tamamlandı. İki taraf arasında yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak üzere uluslararası bir deniz güvenlik mekanizması kurulması konusunda mutabakata varıldığı duyuruldu. Ayrıca Lübnan'daki durumun ele alındığı toplantıda, taraflar arasında doğrudan çatışmayı önlemek amacıyla bir 'çatışma önleme birimi' oluşturulması kararlaştırıldı. Görüşmelerin ikinci turunun önümüzdeki hafta Tahran'da yapılması planlanıyor.
Görüşmelerin perde arkası
Toplantının başlangıcında ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik askeri operasyon tehditleri, İranlı diplomatların sert tepkisine yol açtı. İran heyeti, masadan kalkma ihtimalini dile getirerek, nükleer programlarına yönelik yaptırımların kaldırılmaması halinde müzakerelerin devam etmeyeceğini bildirdi. Buna rağmen uzun süren müzakereler sonucunda Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de dahil olacağı bir deniz güvenlik yapısı üzerinde anlaşma sağlandı. Yeni mekanizma kapsamında Hürmüz Boğazı'nda devriye gezmek üzere bölge ülkelerinden oluşan bir ortak filo kurulması öngörülüyor.
Lübnan dosyasında ise taraflar, İsrail-Hizbullah çatışmalarında ateşkesi kalıcı kılmak için bir izleme ve koordinasyon birimi oluşturma kararı aldı. Birim, Lübnan ordusu, BM Geçici Görev Gücü (UNIFIL) ve her iki ülkenin temsilcilerinden oluşacak. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, 'Bölgesel istikrar için yapıcı adımlar attık. Ancak ABD'nin nükleer anlaşmaya saygı duyması şart' dedi.
Stratejik bağlam ve tarafların tutumu
Bu görüşmeler, 2018 yılında ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya başlamasından bu yana gerçekleşen en kapsamlı diplomatik temas olarak kayda geçti. Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Bölgede son aylarda yaşanan tanker saldırıları ve İran'ın boğazı kapatma tehditleri, uluslararası deniz ticaretini riske atmıştı. Analistler, yeni mekanizmanın tansiyonu düşürmede önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Ancak İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetleri devam ederken, ABD'nin yaptırımları hafifletme konusunda somut bir adım atıp atmayacağı belirsizliğini koruyor.
Lübnan cephesinde ise çatışma önleme birimi, İsrail ile Hizbullah arasında 2006 savaşından bu yana en ciddi gerginliğin yaşandığı bir dönemde kuruluyor. Birimin etkinliği, tarafların ateşkese bağlı kalmasına bağlı olacak.
