ABD Donanması'nın kamu tersanelerini modernize etme çabası, başlangıçta öngörülen bütçenin neredeyse on katını bulabilir. Kongre'ye sunulan raporlara göre, dört büyük kamu tersanesindeki altyapı iyileştirmeleri ve bakım-onarım kapasitesinin artırılması için gereken fon, ilk hesaplamaların çok üzerinde. Bu durum, donanmanın gemi bakım süreçlerinde yaşadığı gecikmeleri daha da kötüleştirebilir ve küresel operasyonel hazırlığı riske atabilir.
Maliyetler Neden On Kat Arttı?
ABD Deniz Kuvvetleri'nin kamu tersaneleri, onlarca yıldır yetersiz yatırım ve bakımsızlıkla boğuşuyor. Özellikle Portsmouth, Norfolk, Pearl Harbor ve Puget Sound tersanelerindeki altyapı, Soğuk Savaş döneminden kalma ve büyük ölçüde yenilenmeye muhtaç. Donanma yetkilileri, 2024 yılında yaptıkları açıklamalarda, tersanelerin mevcut durumunun gemi bakım sürelerini ortalama %30 ila %50 arasında uzattığını belirtmişti. Bu gecikmeler, filonun önemli bir kısmının görev yapamaz durumda kalmasına yol açıyor.
2025 bütçe görüşmelerinde, Deniz Kuvvetleri tersanelerin iyileştirilmesi için 3 milyar dolar talep etti. Ancak bağımsız denetim kuruluşları ve Savunma Bakanlığı müfettişlerinin hazırladığı raporlar, gerçek maliyetin 25 ila 30 milyar dolar arasında olabileceğini gösteriyor. Bu, ilk tahminlerin neredeyse on katı. Maliyet artışının nedenleri arasında enflasyon, tedarik zinciri sorunları, kalifiye iş gücü eksikliği ve eski altyapının görünenden daha kötü durumda olması yer alıyor.
Donanmanın Hazırlık Seviyesi Tehlikede
ABD Donanması, dünya genelinde 290'dan fazla gemiyi işletiyor. Bu gemilerin düzenli bakım ve onarımı, kamu tersanelerinde yapılıyor. Ancak tersanelerdeki kapasite yetersizliği nedeniyle birçok gemi aylarca limanda bekliyor. Örneğin, 2024'te bir uçak gemisi, planlanan bakım süresini iki aydan fazla aşarak tersaneden çıkamadı. Benzer gecikmeler, denizaltılar ve destroyerler için de geçerli.
Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Lisa Franchetti, geçtiğimiz yıl yaptığı bir konuşmada, "Tersanelerimiz, filomuzun bel kemiği. Ancak şu anki durum, bize ihtiyacımız olan çevikliği sağlamıyor" demişti. Franchetti, bu sorunun sadece mali kaynakla değil, aynı zamanda reform ve iş gücü planlamasıyla çözülebileceğini vurgulamıştı.
Uzmanlar, tersane krizinin ABD'nin Çin ve Rusya ile olan stratejik rekabetinde dezavantaj yaratabileceğini belirtiyor. Çin, son yirmi yılda deniz kuvvetlerini hızla modernize ederken, ABD'nin bakım kapasitesindeki yetersizlik, Pasifik'teki güç dengesini etkileyebilir.
Kongre'de Siyasi İklim
Konu, Kongre'de iki partinin de gündeminde. Cumhuriyetçiler, savunma bütçesinin artırılması ve özel sektörün tersane işletmeciliğine daha fazla dahil edilmesi gerektiğini savunuyor. Demokratlar ise kamu tersanelerine yatırımın önemine dikkat çekiyor ve iş gücü eğitim programlarına kaynak ayrılmasını istiyor. Ancak her iki taraf da mevcut durumun sürdürülemez olduğu konusunda hemfikir.
Savunma Bakanlığı, 2026 bütçe taslağında tersaneler için ek 5 milyar dolar önermiş durumda. Yine de bu rakam, bağımsız raporlarda belirtilen ihtiyacın altında. Kongre'nin önümüzdeki aylarda yapacağı bütçe görüşmelerinde, tersane fonlarının artırılıp artırılmayacağı belirsizliğini koruyor.
Öte yandan, donanma, özel tersanelerle iş birliğini artırarak yükü hafifletmeyi planlıyor. Ancak özel tersaneler de benzer iş gücü ve altyapı sorunlarıyla karşı karşıya. Ülke genelinde kaynakçı, elektrikçi ve gemi inşa mühendisi açığı, sektörün en büyük darboğazlarından biri.
Uzun Vadeli Çözüm Arayışları
ABD Donanması, 2023'te başlattığı "Tersane Altyapı İyileştirme Programı" kapsamında, bazı tesislerde robotik otomasyon ve dijital izleme sistemlerine geçiş yapmayı hedefliyor. Ancak bu dönüşümün meyvelerini vermesi yıllar alacak. Kısa vadede, bakım sürelerini kısaltmak için geçici çözümler aranıyor; örneğin, bazı gemilerin bakımı yurt dışındaki müttefik tersanelerde yapılabilir. Fakat bu da beraberinde güvenlik ve lojistik zorluklar getiriyor.
Savunma analistleri, sorunun sadece maliyet değil, aynı zamanda stratejik bir planlama meselesi olduğunu vurguluyor. ABD'nin deniz gücünü koruması için tersanelerin sürdürülebilir bir şekilde finanse edilmesi ve yönetilmesi şart. Aksi halde, önümüzdeki on yıl içinde donanmanın yarısından fazlası bakım bekleyen gemilerden oluşabilir.
Sonuç olarak, ABD donanmasındaki tersane krizi, sadece bir bütçe sorunu değil; ulusal güvenlik, sanayi kapasitesi ve küresel askeri dengelerle doğrudan ilişkili çok katmanlı bir mesele. Kongre ve Savunma Bakanlığı'nın atacağı adımlar, ABD'nin denizlerdeki varlığını belirleyecek. Kamuoyu ve müttefikler, bu süreci yakından izliyor.
