ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetimine yönelik yeni bir tehdit daha savurdu. Beyaz Saray’da düzenlenen basın toplantısında konuşan Trump, “İran, uygun davranmazsa yapmam gerekeni yaparım” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Washington ile Tahran arasında son dönemde yeniden tırmanan gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. ABD’nin nükleer müzakerelerdeki tutumuna karşı çıkan İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırırken, Trump yönetimi de ekonomik yaptırımları sıkılaştırmıştı.
Trump’tan müzakere çağrısı ve tehdit
Trump, İran’ın nükleer programına ilişkin müzakerelere dönmesi halinde “harika bir anlaşma” yapılabileceğini söyledi ancak aksi durumda askeri seçeneklerin masada olduğunu ima etti. Başkan, “Umarım İran akıllıca davranır. Ama aptalca davranırlarsa, yapmam gerekeni yaparım” dedi. Trump’ın bu sözleri, İran Dışişleri Bakanlığı’nın “tehdit dilinden vazgeçilmesi” yönündeki çağrısına rağmen geldi.
Yaptırımlar ve nükleer anlaşma krizi
ABD, 2018’de tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) çerçevesinde İran’a uyguladığı yaptırımları yeniden yürürlüğe koymuştu. Trump yönetimi, Tahran’ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 60’a çıkarmasına tepki gösteriyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (UAEA) göre İran, yüzde 90’lık silah sınıfı zenginleştirme için gereken teknik kapasiteye sahip. Öte yandan İran, yaptırımların kalkması ve ekonomik garantiler olmadan müzakerelere dönmeyeceğini bildiriyor.
Tahran’dan yanıt
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Trump’ın tehditlerine hemen yanıt verdi. Reisi, “ABD’nin tehdit dili bize işlemez. İran, hiçbir yabancı gücün baskısı altında müzakere masasına oturmaz” dedi. İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emirabdullahiyan ise Trump’ı “bölgesel istikrarı tehlikeye atmakla” suçladı.
Bölgesel yansımalar
İsrail, Trump’ın açıklamalarını memnuniyetle karşılarken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri temkinli bir bekle-gör politikası benimsiyor. Körfez ülkeleri, İran’ın nükleer programının askeri boyut kazanmasından endişe ediyor ancak yeni bir çatışmanın bölgeyi istikrarsızlaştıracağını da biliyor. Petrol fiyatları ise bu gelişmeler sonrası yüzde 2’nin üzerinde yükseldi.
Değerlendirme
Trump’ın İran’a yönelik söylemi, başkanlık kampanyasının da bir yansıması olarak okunabilir. Seçim öncesi “güçlü lider” imajını pekiştirmek isteyen Trump, İran’ı hedef alarak tabanını konsolide etmeye çalışıyor. Ancak bu söylem, ABD’yi askeri bir angajmana sürükleyebilir. Uzmanlar, her iki tarafın da kırmızı çizgilerini aşması halinde doğrudan çatışma riskinin arttığına dikkat çekiyor. Bölgedeki gerilimin düşürülmesi için diyaloğa yeniden ihtiyaç duyulduğu açık.
