Avrupa Birliği, Çin ile artan ticaret açığını dengelemek ve stratejik sektörlerdeki bağımlılığını azaltmak amacıyla, olağanüstü hallerde Çin menşeli ürünlerin tek pazara erişimini tamamen askıya alabilecek yeni ticaret yetkileri oluşturmaya hazırlanıyor. Brüksel kaynaklarına göre, bu kapsamlı düzenleme, AB'nin ticaret politikasında önemli bir dönüm noktası olacak ve üye ülkeler arasında tartışmalara yol açabilecek.
Yeni Yetkiler Neleri Kapsıyor?
Hazırlanan yeni ticaret araçları, AB Komisyonu'na, belirli bir sektörde ani ve kontrolsüz bir ithalat dalgası yaşanması veya kritik bir tedarik zincirinde güvenlik riski tespit edilmesi durumunda hızlı müdahale imkanı tanıyacak. Bu yetkiler çerçevesinde, Çin dahil üçüncü ülkelerden gelen ürünlere yönelik geçici ithalat lisansı askıya alma, ek gümrük vergisi uygulama veya belirli kategorilerde ithalat yasağı getirme gibi önlemler devreye alınabilecek.
AB yetkilileri, bu mekanizmanın Dünya Ticaret Örgütü (WTO) kurallarına uygun şekilde tasarlandığını vurguluyor. Ancak düzenlemenin özellikle Almanya gibi Çin ile yoğun ticari ilişkileri bulunan üye ülkeler tarafından dikkatle izlendiği belirtiliyor. Almanya Başbakanı Olaf Scholz'un geçtiğimiz aylarda Pekin'e gerçekleştirdiği ziyaret ve beraberindeki iş dünyası temsilcileri, AB'nin Çin'e yönelik daha sert ticaret önlemleri alması halinde Alman sanayisinin olumsuz etkilenebileceği uyarısında bulunmuştu.
Ticaret Açığı ve Stratejik Bağımlılıklar
Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerine göre, 2024 yılında AB'nin Çin ile ticaret açığı 400 milyar Euro'yu aşmış durumda. Bu açığın büyük bölümü elektrikli araçlar, güneş panelleri, bataryalar ve telekomünikasyon ekipmanları gibi stratejik öneme sahip ürünlerden kaynaklanıyor. AB, özellikle yeşil enerji dönüşümü için kritik olan hammaddelerde ve teknoloji bileşenlerinde Çin'e olan bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Brüksel, Çin'in piyasa koşullarını çarpıtan sübvansiyonlarını ve devlet destekli aşırı üretim kapasitesini uzun süredir eleştiriyor. Çin'in özellikle elektrikli araç sektöründeki hızlı ihracat artışı, AB'nin yerli üreticilerini korumak için harekete geçmesine neden olmuştu. Geçtiğimiz yıl Çin'den gelen elektrikli araçlara yönelik başlatılan anti-sübvansiyon soruşturması halen devam ediyor.
Yeni ticaret yetkileri, mevcut anti-damping ve anti-sübvansiyon mekanizmalarının ötesine geçerek, AB'ye daha geniş ve esnek bir müdahale imkanı sunacak. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu ve üye ülkelerin onayı gerekiyor. Sürecin 2025 sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.
Üye Ülkeler Arasında Görüş Ayrılığı
AB içinde bu yeni yetkilere ilişkin farklı görüşler bulunuyor. Fransa ve İtalya gibi ülkeler, Çin'e karşı daha korumacı bir çizgi izlenmesini ve Avrupa sanayisinin rekabet gücünün korunmasını savunuyor. Hollanda ve İsveç gibi serbest ticaret yanlısı ülkeler ise bu tür önlemlerin AB'nin küresel ticaret sistemindeki itibarına zarar verebileceği ve misilleme riskini artırabileceği endişesini taşıyor.
Çin hükümeti ise henüz konuya ilişkin resmi bir açıklama yapmadı. Ancak Pekin'in daha önce benzer durumlarda karşı önlemler alabileceğini ima ettiği biliniyor. Uzmanlar, AB'nin atacağı adımların Çin ile ilişkilerde yeni bir gerilim dönemini başlatabileceği uyarısında bulunuyor.
Bu gelişme, AB'nin son yıllarda ekonomik güvenliğini güçlendirme yönündeki daha geniş stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Kovid-19 salgını sonrası yaşanan tedarik zinciri krizleri ve Rusya-Ukrayna savaşı, AB'yi kritik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltmaya yöneltti. Yeni ticaret yetkileri, bu stratejinin en somut adımlarından biri olarak değerlendiriliyor. Uygulamanın ayrıntıları ve hangi sektörlere öncelik verileceği önümüzdeki aylarda netleşecek.
