Türkiye'de kedi ve köpeklerin neden olduğu kuduz riskli temas vakalarının sayısı, yılın ilk dokuz ayında 479 bin 286 olarak kaydedildi. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, bu rakam geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 12 artış gösterdi. Uzmanlar, artan vaka sayısının hayvan kontrolsüzlüğü ve aşılama oranlarındaki düşüşten kaynaklandığını belirtiyor. Kuduz, Türkiye'de halen önemli bir halk sağlığı sorunu olmayı sürdürüyor.
Kuduz riskli temaslarda iller öne çıkıyor
Verilere göre en fazla kuduz riskli temas vakası İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa'da görüldü. Bu illerdeki yoğunluk, sokak hayvanları popülasyonunun fazlalığı ve denetim eksikliğiyle ilişkilendiriliyor. Özellikle yaz aylarında çocukların sokak hayvanlarıyla temasının artması, vaka sayılarını yükselten etkenler arasında. Sağlık Bakanlığı yetkilileri, temas sonrası ilk 24 saat içinde sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguluyor.
Kuduz riskli temas, bir hayvan tarafından ısırılma, tırmalanma veya açık yara ile hayvanın salyasının temas etmesi durumunda ortaya çıkıyor. Bu tür temaslarda kuduz aşısı ve immünoglobulin uygulaması hayati önem taşıyor. Ancak uzmanlar, son yıllarda aşıya erişimde sorunlar yaşandığını ve bazı bölgelerde aşı stoklarının yetersiz kaldığını ifade ediyor.
Hayvan aşılama oranları düşüşte
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın verilerine göre, kedi ve köpeklerin kuduz aşılama oranı son beş yılda yüzde 25 azaldı. Bu düşüş, sokak hayvanlarının aşılanmasında yaşanan aksaklıklar ve yerel yönetimlerin kaynak yetersizliği nedeniyle ortaya çıktı. Özellikle kırsal bölgelerde aşılama çalışmaları yetersiz kalıyor. Uzmanlar, aşılama oranlarının yüzde 70'in altına düşmesinin kuduz riskini ciddi şekilde artırdığına dikkat çekiyor.
Hayvan sever dernekleri ve meslek odaları, yerel yönetimlerin sokak hayvanlarını kısırlaştırma ve aşılama programlarını yeterince uygulamadığını savunuyor. Son yıllarda artan hayvan terk edilmeleri de sokak hayvanı popülasyonunu olumsuz etkiliyor. Uzmanlar, kontrolsüz üremenin önlenmesi ve düzenli aşılama ile kuduz riskinin azaltılabileceğini belirtiyor.
Halk sağlığı için acil eylem çağrısı
Türk Tabipleri Birliği Halk Sağlığı Kolu, kuduz riskli temas vakalarındaki artışa karşı acil önlem alınması çağrısında bulundu. Yapılan açıklamada, "Kuduz, önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen her yıl binlerce insan risk altında. Hayvan kontrol programları güçlendirilmeli, aşılama kampanyaları hızlandırılmalı ve halk bilinçlendirilmeli" denildi. Ayrıca, kuduz vakalarının bildiriminin düzenli yapılması ve riskli temas sonrası profilaksi hizmetlerinin ücretsiz olması gerektiği vurgulandı.
Sağlık Bakanlığı yetkilileri ise konuyla ilgili olarak, 2024 yılı için ek aşı temin edildiğini ve yerel yönetimlerle işbirliği içinde çalışmaların sürdüğünü belirtti. Ancak sahada yaşanan sıkıntıların devam ettiği ifade ediliyor. Özellikle acil servislerde kuduz aşısı bulmakta zorlanan vatandaşlar, durumu sosyal medyada dile getiriyor.
Kuduzdan korunma yolları
Uzmanlar, kuduz riskine karşı alınabilecek bireysel önlemleri şöyle sıralıyor:
- Tanımadığınız hayvanlara yaklaşmayın, özellikle yavrularına dokunmayın.
- Evcil hayvanlarınızı düzenli olarak kuduz aşısı yaptırın.
- Hayvanları beslerken eldiven kullanın ve sonrasında ellerinizi yıkayın.
- Isırık veya tırmalama durumunda hemen en yakın sağlık kuruluşuna başvurun.
- Sokak hayvanlarının aşılanması için yerel yönetimlere bildirimde bulunun.
Ayrıca, çocukların sokak hayvanlarıyla temasının denetlenmesi ve okullarda kuduz konusunda eğitim verilmesi öneriliyor. Hayvan barınaklarının koşullarının iyileştirilmesi ve sahiplendirmenin teşvik edilmesi de uzun vadeli çözümler arasında.
Artan vaka sayıları endişe veriyor
Türkiye'de kuduz hastalığı nedeniyle son 10 yılda 30'dan fazla ölüm vakası kaydedildi. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde her yıl 59 bin kişi kuduz nedeniyle hayatını kaybediyor. Türkiye, kuduzun endemik olduğu ülkeler arasında yer alıyor. Özellikle kırsal kesimlerde ve hayvancılıkla uğraşan bölgelerde risk daha yüksek.
Son yıllarda yapılan çalışmalar, kuduz riskli temas vakalarının sadece kayıtlı olanlardan ibaret olmadığını gösteriyor. Birçok kişi hafif temaslarda sağlık kuruluşuna başvurmuyor. Bu da gerçek vaka sayısının çok daha yüksek olabileceğini düşündürüyor. Sağlık otoriteleri, vatandaşları temas sonrası durumları hafife almamaları konusunda uyarıyor.
Kuduz, viral bir hastalık olup, semptomlar ortaya çıktığında neredeyse her zaman ölümcül. Bu nedenle korunma ve erken müdahale hayati önem taşıyor. Aşı ve immünoglobulin uygulaması, temas sonrası etkili bir koruma sağlıyor. Ancak aşıya erişimde yaşanan sorunlar, halk sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Önümüzdeki dönemde, yerel yönetimlerin ve merkezi hükümetin koordineli çalışması, hayvan kontrol programlarının etkin uygulanması ve toplumun bilinçlendirilmesi kuduz riskini azaltmada kilit rol oynayacak. Uzmanlar, vaka sayılarındaki artış trendinin tersine çevrilmesi için kararlı adımlar atılması gerektiğini vurguluyor.
