TBMM İçişleri Komisyonu'na sunulan yeni kanun teklifleriyle 7 meslek grubuna vizesiz seyahat imkanı getiren yeşil pasaport düzenlemesi için ilk adım atıldı. Teklifler, belirli meslek dallarında çalışanlara hususi damgalı pasaport (yeşil pasaport) hakkı tanıyarak bürokratik süreçleri azaltmayı ve uluslararası hareketliliği artırmayı hedefliyor. Düzenlemenin yasalaşması halinde, ilgili meslek mensupları vize işlemleriyle uğraşmadan birçok ülkeye seyahat edebilecek.
Hangi Meslekler Yeşil Pasaport Alabilecek?
Kanun teklifinde yeşil pasaport hakkı verilecek meslek grupları şu şekilde sıralanıyor: mühendisler, mimarlar, avukatlar, doktorlar, diş hekimleri, eczacılar ve veteriner hekimler. Bu mesleklerin ortak özelliği, kamu yararına hizmet sunmaları ve uluslararası alanda faaliyet göstermeleri. Teklifin gerekçesinde, bu grupların mesleki gelişim ve iş birliği için sık sık yurt dışına seyahat etmeleri gerektiği, vize alım süreçlerinin ise zaman ve maliyet açısından yük oluşturduğu vurgulanıyor. Yeşil pasaport, bu engelleri ortadan kaldırarak mesleki verimliliği artıracak.
Düzenleme, meslek odaları ve ilgili bakanlıkların belirleyeceği kriterlere uygunluk şartı getiriyor. Örneğin, mühendisler için en az 5 yıl mesleki deneyim, avukatlar için baroya kayıtlılık gibi standartlar aranacak. Ayrıca, pasaport hakkından yararlanacak kişilerin güvenlik soruşturmasından geçmesi ve herhangi bir adli engelinin bulunmaması gerekecek. Bu koşullar, pasaportun kötüye kullanımını önlemeyi amaçlıyor.
Yeşil Pasaport Nedir, Kimler Yararlanıyor?
Yeşil pasaport, resmi adıyla hususi damgalı pasaport, Türkiye'de belirli kamu görevlileri ve ailelerine tanınan bir ayrıcalık. Mevcut uygulamada, milletvekilleri, bakanlar, üst düzey bürokratlar, hakimler, savcılar, profesörler gibi unvan sahipleri yeşil pasaport alabiliyor. Bu pasaport, sahibine vize muafiyeti olan ülkelerde vizesiz seyahat imkanı sunuyor. Ancak, son yıllarda yeşil pasaport kapsamının genişletilmesi yönünde talepler artmıştı. Özellikle meslek örgütleri, nitelikli iş gücünün uluslararası arenada rekabet edebilmesi için bu tür bir düzenlemenin şart olduğunu savunuyordu.
Teklifin yasalaşması durumunda, yeşil pasaport sahibi sayısında ciddi bir artış bekleniyor. Tahminlere göre, yaklaşık 500 bin meslek mensubu bu haktan yararlanabilecek. Bu durum, pasaport başvuru süreçlerinde yoğunluk yaratabilir. Nitekim, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün altyapısının bu artışı karşılayacak kapasitede olup olmadığı tartışma konusu. Yetkililer, gerekli önlemlerin alınacağını ve süreçlerin hızlandırılacağını belirtiyor.
Vizesiz Seyahat İmkanı Hangi Ülkeleri Kapsıyor?
Yeşil pasaportun sağladığı en büyük avantaj, vize muafiyeti anlaşması bulunan ülkelere vizesiz seyahat edilebilmesi. Türkiye'nin yeşil pasaport sahiplerine vize uygulamayan ülkeler arasında Japonya, Güney Kore, İsviçre, Norveç, İzlanda gibi ülkeler bulunuyor. Ancak, Schengen bölgesi ülkeleri (Almanya, Fransa, İtalya vb.) yeşil pasaport sahiplerinden de vize talep edebiliyor. Bu nedenle, düzenlemenin vizesiz seyahat imkanını tam olarak sağlayıp sağlamayacağı, ikili anlaşmalara bağlı. Yine de, yeşil pasaport, vize başvurularında kolaylık sağlaması ve bazı ülkelerde kapıda vize imkanı sunması açısından önemli.
Teklifin bir diğer amacı da, beyin göçünü tersine çevirmek. Son yıllarda özellikle doktorlar, mühendisler ve avukatlar gibi meslek grupları yurt dışında çalışmayı tercih ediyor. Yeşil pasaport, bu kişilerin Türkiye ile bağlarını güçlendirerek, uluslararası deneyim kazanmalarını ve ülkeye geri dönmelerini teşvik edebilir. Ayrıca, iş insanlarının seyahat özgürlüğü, ihracat ve dış yatırım açısından da olumlu etki yapacak.
Muhalefet ve Kamuoyundan Tepkiler
Düzenlemeye ilişkin ilk tepkiler karışık. İktidar partisi yetkilileri, teklifin nitelikli iş gücünü destekleyeceğini ve ekonomik kalkınmaya katkı sağlayacağını belirtiyor. Muhalefet ise, yeşil pasaportun ayrıcalık yarattığını ve eşitlik ilkesine aykırı olduğunu savunuyor. Bazı eleştirmenler, pasaport dağıtımında liyakat yerine siyasi tercihlerin etkili olabileceği endişesini dile getiriyor. Ayrıca, güvenlik riskleri ve pasaport sahteciliği gibi konular da gündemde.
Meslek odaları ise düzenlemeyi olumlu karşılıyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve Türkiye Barolar Birliği gibi kuruluşlar, üyelerinin uluslararası alanda rekabet edebilmesi için yeşil pasaportun önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Ancak, kriterlerin adil ve şeffaf belirlenmesi gerektiğini vurguluyorlar.
Önümüzdeki günlerde komisyonda görüşülecek olan teklifin, alt komisyon aşamasında detaylandırılması bekleniyor. Düzenlemenin yasalaşması için önce İçişleri Komisyonu'ndan, ardından Genel Kurul'dan geçmesi gerekiyor. Sürecin ne kadar hızlı ilerleyeceği, siyasi iradenin yanı sıra kamuoyu baskısına da bağlı. Eğer yasalaşırsa, yeşil pasaport başvuruları için meslek odaları ve ilgili bakanlıklar ortak bir protokol hazırlayacak.
