Adalet Bakanlığı'nın verilerine göre, Türkiye'de bugüne kadar yaklaşık 6 milyon duruşma çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Pandemi döneminde hız kazanan uzaktan yargılama uygulaması, normalleşme sürecinde de etkin şekilde kullanılmaya devam ediyor. Bakanlık yetkilileri, bu sistemin yargı hizmetlerine erişimi kolaylaştırdığını ve dosyaların daha hızlı sonuçlanmasına katkı sağladığını belirtiyor. Özellikle basit yargılama usulüne tabi davalar, tanık dinlemeleri ve bazı icra işlemleri çevrim içi yapılabiliyor. Uygulama, SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) altyapısı üzerinden yürütülüyor. Adalet Bakanlığı, 2023 yılında çevrim içi duruşma sayısının 2 milyonu aştığını, toplamda ise 6 milyon sınırına ulaşıldığını duyurdu.
SEGBİS Altyapısı ve Kullanım Alanları
SEGBİS, ilk olarak 2011 yılında ceza infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerin duruşmalara katılımını sağlamak amacıyla geliştirildi. Zamanla adliyeler arası ve uzaktan duruşmalar için de kullanılmaya başlandı. Sistem, video konferans yoluyla tarafların duruşmaya katılmasına imkân tanıyor. Özellikle COVID-19 salgını sırasında fiziksel duruşmalara ara verilmesiyle birlikte çevrim içi duruşmalar zorunlu hale geldi ve sistem yaygınlaştı. Adalet Bakanlığı, 2020-2021 döneminde milyonlarca duruşmanın bu yöntemle yapıldığını açıklamıştı. Salgın sonrasında ise çevrim içi duruşma, isteğe bağlı ve belirli koşullarla sürdürülüyor. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan değişikliklerle uzaktan duruşma yasal çerçeveye oturtuldu.
Yargıda Dijitalleşmenin Avantajları
Çevrim içi duruşmalar, başta ulaşım zorluğu çeken vatandaşlar olmak üzere birçok kesime kolaylık sağlıyor. Engelli bireyler, yaşlılar, küçük çocuk sahibi ebeveynler ve uzak ilçelerde yaşayanlar, adliyeye gitmek zorunda kalmadan duruşmalarına katılabiliyor. Bu durum, yargıya erişim hakkının daha etkin kullanılmasına katkı sunuyor. Ayrıca, duruşmaların çevrim içi yapılması, adliye kalabalıklarını azaltarak fiziksel güvenlik ve sağlık risklerini de düşürüyor. Bakanlık yetkilileri, sistemin duruşma salonlarının ve personelin iş yükünü hafiflettiğini, dosyaların daha kısa sürede sonuçlanmasına yardımcı olduğunu ifade ediyor. Öte yandan, çevrim içi duruşmalar sayesinde yakıt ve zaman tasarrufu da sağlanıyor; taraflar ve avukatlar adliyeye gitmeden işlemlerini tamamlayabiliyor.
Teknik Sorunlar ve Eleştiriler
Uygulamanın avantajlarına rağmen, bazı sorunlar da gündeme geliyor. Bağlantı kopmaları, ses ve görüntü kalitesindeki düşüklükler, duruşmaların verimliliğini olumsuz etkileyebiliyor. Özellikle kırsal bölgelerde internet altyapısının yetersizliği, çevrim içi duruşmalara katılımı zorlaştırıyor. Ayrıca, yüz yüze duruşmaların sağladığı etkileşim ve gözlem imkânlarının çevrim içi ortamda sınırlı kalması, bazı hukukçular tarafından eleştiriliyor. Savunma hakkının tam anlamıyla kullanılabilmesi için teknik altyapının güçlendirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Barolar ve hukuk dernekleri, çevrim içi duruşmaların keyfiliğe yol açmaması ve tarafların eşit koşullarda katılımının sağlanması için daha net kriterler belirlenmesi çağrısında bulunuyor. Adalet Bakanlığı ise altyapı iyileştirmelerinin sürdüğünü ve yeni düzenlemelerle sorunların giderileceğini belirtiyor.
Gelecek Perspektifi ve Dijital Adalet Stratejisi
Türkiye'nin yargı reformu stratejisi kapsamında dijitalleşme önemli bir yer tutuyor. Adalet Bakanlığı, 2023-2028 dönemini kapsayan strateji belgesinde, elektronik tebligat, e-duruşma ve yapay zekâ destekli hukuki analiz gibi yenilikleri hayata geçirmeyi hedefliyor. Çevrim içi duruşmaların sayısının artırılması ve sistemin daha geniş davalarda kullanılması planlanıyor. Ancak, bu dönüşümün yargı bağımsızlığı ve adil yargılanma hakkı çerçevesinde yürütülmesi gerektiği uzmanlarca dile getiriliyor. Dijital adaletin, vatandaşların mahkemeye erişimini kolaylaştırırken, aynı zamanda yargılamanın şeffaflığını ve hesap verebilirliğini de artırması bekleniyor. Önümüzdeki dönemde, çevrim içi duruşmaların standardizasyonu ve teknik altyapının güçlendirilmesi öncelikli konular arasında yer alacak.
