Türkiye'de 2021-2025 döneminde eğitim sebebiyle yurt içinde göç eden kişi sayısı 2 milyon 610 bin 758 olarak kaydedildi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, bu dönemde her yıl ortalama 522 bin kişi eğitim amacıyla şehir değiştirdi. Eğitim için en çok göç alan il İstanbul olurken, en çok göç veren il Ankara oldu.
İstanbul eğitim göçünün merkezi
İstanbul, 2021-2025 yılları arasında eğitim amaçlı 387 bin 142 kişi ile en fazla göç alan şehir oldu. Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi gibi köklü yükseköğretim kurumlarının yanı sıra çok sayıda vakıf üniversitesi de İstanbul'u cazip kılıyor. İstanbul'u sırasıyla Ankara (214 bin 908), İzmir (134 bin 276), Bursa (78 bin 450) ve Antalya (62 bin 340) takip etti. Bu beş il, toplam eğitim göçünün yüzde 43'ünü oluşturdu.
Göç veren iller
Eğitim için en çok göç veren il Ankara oldu. Başkentten 2021-2025'te 298 bin 740 kişi eğitim nedeniyle ayrıldı. Ankara'yı İstanbul (276 bin 530), İzmir (162 bin 410), Bursa (89 bin 200) ve Adana (74 bin 560) izledi. Göç veren iller arasında özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki şehirler dikkat çekiyor; Van, Diyarbakır, Mardin ve Şanlıurfa'dan büyük oranda genç nüfus eğitim için batı illerine yöneldi.
Üniversite tercihleri rotayı belirliyor
Eğitim göçünde en belirleyici faktör üniversite sınavı sonuçları ve tercih dönemi. Her yıl milyonlarca öğrenci, YKS ile aldığı puan ve sıralamaya göre üniversite yerleştirilmesi sonucu farklı şehirlere taşınıyor. Ayrıca yüksek lisans ve doktora programları, dil kursları ve mesleki eğitim merkezleri de göç hareketini tetikliyor. TÜİK verilerine göre eğitim göçü, 15-24 yaş aralığında yoğunlaşırken, 25-34 yaş grubunda da lisansüstü eğitim ve uzmanlık programları nedeniyle belirgin bir hareketlilik var.
Ekonomik ve sosyal etkiler
Eğitim amaçlı iç göç, hem göç alan hem de göç veren şehirlerde önemli ekonomik ve sosyal sonuçlar doğuruyor. Göç alan kentlerde barınma, ulaşım ve gıda gibi temel ihtiyaçlara talebi artarken, kira fiyatlarında ve yaşam maliyetlerinde yükseliş yaşanıyor. Geçici öğrenci nüfusu, şehirlerde perakende ticaret, eğlence sektörü ve özel yurt işletmeciliğini canlandırıyor. Göç veren illerde ise genç ve dinamik nüfusun azalması, iş gücü piyasasında dengesizliklere yol açıyor. Ayrıca, eğitim göçü sonrası kalıcı olarak yerleşenlerin sayısı arttıkça beyin göçü olgusu da belirginleşiyor.
Bölgesel dengesizlikler sürüyor
Eğitim amaçlı göç, Türkiye'deki bölgesel kalkınma farklılıklarını da gözler önüne seriyor. Marmara, Ege ve İç Anadolu bölgeleri eğitim göçünde net alıcı konumundayken, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri net verici durumda. Bu durum, eğitim olanaklarının eşitsiz dağılımını ve bölgeler arası fırsat eşitsizliğini yansıtıyor. Devletin son yıllarda her ile bir üniversite politikası bu dengesizliği kısmen azaltsa da, kaliteli eğitim kurumlarının ve iş olanaklarının hâlâ belirli merkezlerde toplanması göç akışını sürdürüyor.
Sonuç olarak, Türkiye'de eğitim amaçlı iç göç, genç nüfusun bireysel kariyer hedefleri ile ülkenin bölgesel kalkınma politikaları arasındaki etkileşimin bir yansıması. Eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması, nitelikli iş gücünün tüm bölgelere yayılması için yatırımların ve teşviklerin dengeli dağıtılması gerekiyor. Aksi halde, büyük şehirlerde yığılma sorunları ve bölgesel dengesizlikler daha da derinleşecek gibi görünüyor.
