27 Mayıs 1960 sabahı, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en karanlık günlerinden birine uyandı. Kara Kuvvetleri Komutanı Cemal Gürsel'in önderliğindeki bir grup subay, yönetime el koyarak Başbakan Adnan Menderes, Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Demokrat Parti'nin önde gelen isimlerini tutukladı. Darbe, sadece bir hükümet devrilmesi değil, millet iradesine vurulmuş bir hançerdi. 27 Mayıs, Türk demokrasi tarihine kara bir leke olarak geçti.
Darbe öncesi gazete manşetleri: Zemin hazırlığı
Darbeye giden süreçte basın, özellikle İstanbul merkezli bazı gazeteler, yoğun bir kampanya yürüttü. Demokrat Parti karşıtı yayınlar, Menderes hükümetini "diktatörlük" ve "irtica" ile suçluyordu. 27 Mayıs'tan yalnızca günler önce, bir gazete "Ordu harekete geçecek" manşetiyle adeta darbeyi müjdeledi. Bazı yayın organları, hükümetin üniversitelere müdahalesini eleştirirken, sol kesim "faşist" yönetim olarak niteledi. Bu yayınlar, halkın bir kısmında darbe beklentisini meşrulaştırdı.
Darbe süreci ve Yassıada yargılamaları
27 Mayıs sabahı radyodan okunan bildiriyle darbe duyuruldu. 6-7 Eylül olaylarının gölgesinde, genç subaylar "ordu millet el ele" sloganıyla iktidarı aldı. Yassıada'da kurulan sıkıyönetim mahkemelerinde yargılanan Menderes, Bayar, Zorlu ve Polatkan gibi isimler, 16-17 Eylül 1961'de idam edildi. Menderes'in son sözleri, "Bu ülkeye hizmet ettiğim için idam ediliyorum" oldu. Darbe, 15 yıl sürecek bir askeri vesayet döneminin kapısını araladı.
66 yıl sonra darbenin mirası
Bugün 27 Mayıs, Türkiye'de demokrasi bilincinin güçlenmesine vesile olsa da, askeri darbelerin meşrulaştırılmasına zemin hazırladığı için eleştirilir. Menderes ve arkadaşlarının idamı, hala bir kara leke olarak anılır. 2010 referandumuyla darbe anayasasının son izleri silinmeye çalışıldı. Ancak 27 Mayıs'ın dersleri, millet iradesine saygının her şeyin üstünde olduğunu hatırlatmaya devam ediyor. Darbe mağdurlarının hatırası, Türkiye'nin demokrasi yolculuğunda bir uyarı niteliğindedir.
