Özbekistan’ın kadim şehri Semerkant, 5-6 Haziran 2025 tarihlerinde Türk dünyasının önde gelen bilim insanlarını bir araya getiren önemli bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. “Türk Dünyası Bilim ve Kültür Şöleni” adı altında düzenlenen buluşma, aslında 100 yıl önce yapılan bir vasiyetin yerine getirilmesi anlamını taşıdı. Etkinlik, Türk cumhuriyetleri arasında bilimsel iş birliğini güçlendirmeyi ve ortak kültürel mirası korumayı hedefliyor.
Vasiyetin kökeni ve anlamı
100 yıl önce, 1925 yılında, dönemin tanınmış Türk aydını Ahmet Zeki Velidi Togan, Semerkant’ta bir bilim akademisi kurulması ve Türk dünyasının aydınlarının burada düzenli olarak bir araya gelmesi yönünde bir vasiyet bırakmıştı. Togan’ın bu çağrısı, o dönemki siyasi koşullar nedeniyle hayata geçirilememişti. Ancak 2025’te, Özbekistan hükümeti ve Türk Devletleri Teşkilatı’nın ortak girişimiyle bu vasiyet nihayet yerine getirildi. Semerkant’taki İmam Buhari Külliyesi’nde düzenlenen törende, Togan’ın anısına bir anıt açıldı ve bilim şöleninin sürekli hale getirilmesi kararlaştırıldı.
Etkinlikte neler konuşuldu?
İki gün süren etkinlikte, Türk dünyasının dört bir yanından gelen akademisyenler, tarih, dil, kültür ve ekonomi alanlarında sunumlar yaptı. Özbekistan Bilimler Akademisi Başkanı Prof. Dr. Alisher Karimov, “Bu buluşma, yalnızca geçmişe bir saygı duruşu değil, aynı zamanda geleceğe yönelik ortak bir yol haritasıdır. Türk toplulukları arasındaki bağları bilim ve kültür çerçevesinde derinleştirmek zorundayız” dedi. Ayrıca, Türkiye’den katılan Prof. Dr. İlber Ortaylı, “Semerkant, tarih boyunca bilimin ve kültürün merkezi olmuştur. Bu vasiyetin yerine getirilmesi, Türk dünyasının entelektüel birliği açısından çok değerlidir” ifadelerini kullandı.
Bölgesel iş birliği için yeni adımlar
Etkinliğin bir diğer önemli sonucu ise Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkeler arasında ortak bir bilim fonu kurulması kararı oldu. Fon, Türk dünyasındaki üniversiteler arası değişim programlarını destekleyecek ve ortak araştırma projelerini finanse edecek. Özbekistan Dışişleri Bakanı Bakhtiyor Saidov, “Bu fon sayesinde genç bilim insanlarımız Semerkant, Almatı, Bakü ve Ankara arasında özgürce hareket edebilecek” dedi. Ayrıca, 2026 yılında ikinci şölenin Kazakistan’ın Türkistan şehrinde düzenlenmesi planlandı.
Semerkant’taki bu tarihi buluşma, Türk dünyasının sadece siyasi değil, aynı zamanda kültürel ve bilimsel anlamda da kenetlenmesi gerektiğini bir kez daha gösterdi. 100 yıllık bir hayalin gerçeğe dönüşmesi, bölge ülkeleri arasındaki iş birliğinin ne denli köklü olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu tür etkinliklerin Türk dünyasının küresel ölçekteki rekabet gücünü artırabileceğini belirtiyor. Geçmişten gelen bir vasiyet, bugünün liderlerine ilham vermeye devam ediyor.
